Erektil Disfonksiyon (Sertleşme Güçlüğü) Nedir?
Halk arasında iktidarsızlık, sertleşme güçlüğü (impotans- erektil disfonksiyon) cinsel birliktelik için peniste yeterli sertlik yani ereksiyon sağlayamama veya sürdürememe olarak tanımlanır.
Erektil Disfonksiyon Görülme Sıklığı Nedir?
En sık görülen cinsel problemdir ve 50 yaş üstü erkeklerin yaklaşık %50’sinde görülmektedir. Tüm yaş grupları göz önüne alındığında erkeklerin %30’unda görülebilir. Türkiye’de yapılan araştırmada 40 yaş üstü erkeklerin %34’ünün farklı derecelerde sertleşme sorunu yaşadığı saptanmıştır.
Erektil disfonksiyon kişinin ve partnerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen bir durumdur. Kişide öz güven eksikliği, depresyon, ailevi sıkıntılar hatta boşanma sebebi olabilir. Eskiden psikolojik olduğu düşünülse de altta yatan hastalığın aslında ön belirtisidir.
Sertleşme Nasıl Sağlanır? Ereksiyon Mekanizması
Görsel-işitsel veya temasla cinsel uyarı sonucunda hormonal ve sinirsel sistem aktive olur ve peniste salgılanan kimyasal birtakım mediatörler (aracı madde) ile kan akımı artar ve ereksiyon yani sertleşme sağlanmış olur.
Bu sırada peniste süngerimsi cisimlerde (korpus kavernosum) kan basıncı artar, kan bu cisimler kan ile dolar ve tam ereksiyon sağlanmış olur. Bu sırada kanı sisteme geri taşıyan damarlar kapanır ve ereksiyon sürdürülür. Orgazm-ejakülasyon (boşalma) sonrası peniste biriken kan kan akımına geri döner ve sönme gerçekleşmiş olur.
Sağlıklı bir ereksiyon için kişinin ruh durumunun- sağlığının psikolojisinin de uygun olması gerekir.
Erektil Disfonksiyon Neden Oluşur? Sebepleri Nelerdir?
Sağlıklı bir ereksiyon için dış uyaranla (görsel, işitsel veya tensel uyarılma) beyindeki ilgili bölge aktive olur. Hormonal ve sinirsel ileti ile peniste damar açıcı maddeler salgılanır. Sağlıklı çalışan kan damarları genişler ve peniste sırt kısmında 2 adet süngerimsi cisimcik (korpus kavernozum) kanla dolar ve şişer-gerilir.
Bu sırada kanın vücuda geri dönmesini sağlayan venler (toplar damarlar) kapanır ve sağlıklı tam ereksiyon sağlanmış olur.
Tüm bu karışık-kompleks sistemin herhangi bir veya birkaç aşamasında aksama olursa sertleşme bozukluğu (impotans) gelişir. Başlıca 2 grup altında toplanır:
- Psikojenik sebepler
- Organik sebepler
Organik sebepler veya risk fakörleri arasında pek çok hastalık sıralanabilir:
- Diabet (şeker hastalığı-özellikle kontrolsüz diabet)
- Hipertansiyon
- Obezite (fazla kilo alımı)
- Kan yağları yüksekliği (kolesterol ve trigliserit yüksekliği)
- Geçirilmiş prostat, mesane ve barsak kanseri cerrahileri
- Kullanılan bazı ilaçlar (prostat kanseri ilaçları, antidepresanlar, hipertansiyon ilaçlarından bazıları vs)
- Nörolojik hastalıkları
- Hormonal bozukluklar (erkeklik hormonu düşüklüğü, hipofiz ve tiroid bezi hastalıkları)
- Kalp-damar hastalıkları
- Sigara, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı
- Yaşlanma sayılabilir
Erektil Disfonksiyon ve Kalp Damar Hastalıkları Arasında İlişki Var mı?
Son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar, sertleşememenin genellikle bir sağlık probleminin belirtisi olduğunu ve özellikle kalp damar hastalıkları (KDH) ile yakından ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.
Kalp Damar Hastalıklarına Kısa Bir Bakış
Kalp damar hastalıkları, dünya genelinde morbidite ve mortalitenin başlıca nedenlerinden biridir. Ateroskleroz, kalp damar hastalıklarının en yaygın patofizyolojik mekanizmasıdır ve arterlerde yağ birikimi, inflamasyon ve damar duvarında sertleşme ile karakterizedir. Koroner arter hastalığı, periferik arter hastalığı ve inme gibi klinik sonuçları olan, genellikle yıllar boyunca ilerleyen bir süreç sonucunda ortaya çıkar. Bu süreçte, risk faktörlerinin erken dönemde tespit edilmesi ve yönetilmesi önemlidir.
Erektil Disfonksiyon ve Kalp Damar Hastalıkları Arasındaki Ortak Patofizyoloji
Erektil disfonksiyon ve kalp damar hastalıklarının ortak bir patofizyolojik temeli bulunmaktadır. Bu mekanizmalar şunlardır:
a) Endotelyal Disfonksiyon
Endotelyum, damarların iç yüzeyini kaplayan bir hücre tabakasıdır ve damar tonusu, kan akışı ve vasküler homeostazın düzenlenmesinde kritik bir rol oynar. Hem sertleşme bozukluğu hem de kalp damar hastalıklarında, endotelyal fonksiyon bozukluğu temel patolojik süreçtir. Endotelyal disfonksiyon, nitrik oksit (NO) üretiminin azalmasına yol açar. NO, hem ereksiyon hem de kardiyovasküler sağlığın korunması için gereklidir. Azalmış NO seviyeleri, hem kan damarlarında daralmaya hem de erektil fonksiyon kaybına neden olabilir.
b) Ateroskleroz
Ateroskleroz, arterlerin daralmasına ve esnekliğini kaybetmesine neden olur. Penil arterler, koroner arterlere kıyasla daha küçük çapta olduğu için aterosklerozun erken etkileri ilk olarak ereksiyon bozukluğu olarak görülebilir. Bu nedenle, sertleşme güçlüğü, kalp damar hastalıklarının erken bir uyarı sinyali olabilir.
c) Düşük Dereceli Sistemik İnflamasyon
Kronik inflamasyon, hem sertleşme güçlüğü hem de kalp damar hastalılarında önemli bir rol oynar. İnflamatuar biyobelirteçler (örneğin, C-reaktif protein) hem damar hastalığı riskinin hem de erektil disfonksiyonun artışı ile ilişkilendirilmiştir.
d) Hormon Düzensizlikleri
Testosteron düzeylerinin düşüklüğü, hem erektil disfonksiyon hem de kardiyovasküler sağlık ile bağlantılıdır. Testosteron, vasküler endotelyal fonksiyonun korunmasında ve NO sentezinde rol oynar. Ayrıca düşük testosteron seviyeleri, dislipidemi, insülin direnci ve obezite gibi kalp damar hastalıkları risk faktörleriyle ilişkilidir.
Sertleşme Güçlüğü, Kalp Damar Hastalıkları İçin Erken Bir Uyarı Sinyali mi?
Erektil disfonksiyon, genellikle kalp damar hastalıklarının ilk klinik belirtisi olarak ortaya çıkabilir. Bunun nedeni, penil arterlerin çapının koroner arterlerden daha küçük olmasıdır. Aterosklerotik süreç ilerledikçe, daha büyük çaplı arterler etkilenmeden önce daha küçük çaplı penil arterlerde daralma meydana gelir. Bu durum, sertleşme güçlüğünün kalp damar hastalıkları gelişiminden 2-5 yıl önce görülebileceğini ortaya koymaktadır. Bu “pencere dönemi,” erken müdahale için önemli bir fırsat sunar.
Şeker Hastalarında Sertleşme Sorunu ve Erken Ortaya Çıkış Riski
Erektil disfonksiyon yani sertleşme güçlüğü şeker hastalığı (diyabetik) olan erkeklerde, özellikle de tip 2 diyabetli olanlarda yaygındır. Uzun süreli kontrolsüz şeker hastalığının neden olduğu sinir ve kan damarlarındaki hasardan kaynaklanabilir. Erektil disfonksiyon, diyabetik erkeklerde diğer sağlıklı erkeklere göre daha erken ortaya çıkabilir
Erektil disfonksiyon, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı gibi diyabetli erkeklerde yaygın olan diğer durumlarla da bağlantılı olabilir. Erektil disfonksiyon, diyabetik erkeklerde diğer sağlıklı erkeklere göre daha erken ortaya çıkabilir. Ereksiyonu sürdürme zorluğu diyabet tanısından önce bile ortaya çıkabilir.
Sertleşme Sorununda Bir Uzmanla Konuşmanın Önemi
Birçok erkek cinsel sorunlarını doktorlarıyla konuşmak konusunda isteksizdir. Ancak utanma duygusunun sizi yardım almaktan alıkoymasına izin vermeyin. Küçük bir konuşma büyük bir fark yaratabilir. İşte yapmanız gerekenler:
Doktorunuza sertleşme-cinsel sorunlarınızı detaylı anlatın. Doktorunuz sertleşme sorununuzun altında yatan nedenleri değerlendirip ve size ilaç ve diğer erektil disfonksiyon tedavileri hakkında bilgi verebilir. Seçeneklerinizi öğrenin.
Kan şekerinizi düzenlemek için yapabileceğiniz bir şey olup olmadığını sorun. Kan şekeri seviyenizi iyileştirmek, erektil disfonksiyona yol açabilecek sinir ve kan damarı hasarını önlemeye yardımcı olabilir. Ayrıca genel olarak daha iyi hissedecek ve yaşam kalitenizi artıracaksınız. Doktorunuza diyabetinizi yönetmek için doğru adımları atıp atmadığınızı sorun.
Diğer Sağlık Sorunlarınızı Sorun
Diyabetli erkeklerin erektil disfonksiyona neden olabilecek veya kötüleştirebilecek başka kronik rahatsızlıklara (hipertansiyon, obezite, hiperlipidemi, koroner kalp hastalıkları gibi) sahip olması yaygındır. Diğer sağlık sorunlarınızı ele aldığınızdan emin olmak için doktorunuzla birlikte çalışın.
İlaçlarınızı Kontrol Edin
Üroloji doktorunuza, depresyon veya yüksek tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçlar gibi sertleşmenizi olumsuz etkileyecek herhangi bir ilaç alıp almadığınızı sorun. İlaçlarınızda bir değişiklik yapmak yardımcı olabilir.
Danışmanlık Alın
Anksiyete ve stres, sertleşme sorununuzu daha da kötüleştirebilir. Erektil disfonksiyon partnerinizle olan ilişkinizi de olumsuz etkileyebilir. Bir psikolog, danışman veya başka bir psikiyatr uzmanı size ve partnerinize sorunlarınızla başa çıkmanın yollarını bulmanızda yardımcı olabilir.
Erektil Disfonksiyon Tanısı Nasıl Konur?
Erektil disfonksiyon nedeniyle başvuran hastalar başvurduğunda ilk ve en önemli değerlendirme tıbbi öz geçmişinin öğrenilmesidir. Risk faktörü herhangi bir hastalık var mı? Bu hastalıklar için tedavi alıyor mu? Örneğin şeker ve kolesterol yüksekliği için tedavi alıyor mu? Şekeri ne düzeyde? Geçmiş kanser öyküsü varsa tedaviye nasıl cevap almış, hastalığı ilerleme mi gösterdi?
Bazen de hastalar bizlere sertleşme bozukluğu ile başvurur, altta yatan sebebi bizler tetkikler neticesinde saptarız. Örneğin hastalarda şeker, hiperlipidemi veya başka bir hormon bozukluğu yaptığımız değerlendirme sonucunda saptanabilir.
Hastalarımızın tıbbi özgeçmişini öğrenirken cinsel arzusu, sertleşme derecesi, ilişki sıklığı, partneriyle cinsel tutumları, sabahları-geceleri kendiliğinden ereksiyonları, psikolojik durumu da değerlendirilir. Bu değerlendirmede organik veya psikojenik impotans ayrımı yapılmaya çalışılır.
Detaylı fizik muayene yapılarak testis boyutları, penis incelenir. Penis boyutu, kurvatür (eğrilik) idrar deliği (hipospadias açısından), peyroni plağı varsa bakılır. 40 yaş üstü hastalarda prostat muayenesi de gerekirse yapılmalıdır.
Altta yatan hastalığı tespit etmek için hastalarımızdan bazı kan testleri (açlık kan şekeri testosteron, kan yağları, tiroid hormonları, karaciğer enzimleri, kan sayımı vs) istenir. Penis içine ilaç enjeksiyonu ile uyarılma testi (intrakavernozal uyarı testi) veya penil doppler de gereken hastalarda istenebilir.
Son olarak hastalarımızın cinsel performansını değerlendirmek amacıyla, uluslararası bir sorgu formu doldurmaları istenir. Uluslararası kabul edilen ve kullanılan bu form sayesinde probleminin ciddiyeti belirlenir.
Erektil Disfonksiyon Tedavisi Nasıl Yapılır?
Erektil disfonksiyon tedavisine öncelikle varsa altta yatan hastalığın tedavisi ile başlanmalıdır. Örneğin diyabeti veya hipertansiyonu varsa kontrol altına alınmalıdır. Altta yatan sebep kullanılan ilaç tedavisi ise bu tedavi uygun tedavi ile değiştirilmelidir.
Sertleşme bozukluğunun ilk tedavisi kişinin yaşam tarzını değiştirmesidir. Bu amaçla:
- Fazla kilolardan kurtulmak
- Sigara-alkolden uzak durmak
- Fiziksel egzersizi olabildiğince artırmak
- Akdeniz tipi beslenme- kalp damar sağlığı için özelikle
- Stresten uzak durmak
Yaşam tarzı değişikliklerine ilaveten hastalarımıza uyguladığımız bazı tedavi yöntemleri vardır:
İlaç Tedavisi (PDE5 İnhibitörleri)
Bu tedaviler en sık ve ilk kullandığımız tedavi şeklidir. Ağızdan alınan ilaçlarla penis kan damarları daha fazla genişletililir. İçerisindeki etken madde farklı olmakla birlikte (sildenafil, tadalafil, vardenafil, avanafil) 5-fosfodiesteraz denen enzim inhibitörü olarak görev yapıp penis kan akımını artırırlar. Sürekli veya ilişki öncesi kullanılan farklı preparatları bulunmaktadır. Kalp ilaçlarından nitrat kullananlarda kullanılmaları sakıncalıdır. Özellikle ilk haftalarda baş-kas ağrısı, burun tıkanıklığı, kulak çınlaması gibi hafif yan etkileri olabilir. Bu tedavilerin %80’e varan hastada başarılı olmaktadır.
Penise İğne Tedavisi (İntrakavernozal Enjeksiyon)
İlaç tedavisinden fayda görmeyen hastalarda uygulanan penis içine damar genişletici ilaçların enjeksiyonudur. Papaverin veya Alprostadil hekim gözetiminde ve hekim tarafından uygulanarak hastaya öğretilir. 3 ilacın karışımı trimix (Papaverin, Fentolamin ve Alprostadil) piyasada en etkili karışımdır. Hekim tarafından belirlenen dozlarda ilişkiden 15-20dk öncesinde penise enjekte edilir ve cinsel beraberlik sağlanmış olur.
ESWT (Düşük Yoğunluklu Şok Dalga Tedavisi)
Penise düşük yoğunluklu şok dalgaları gönderilerek yeni kan damarları oluşumu sağlanır. Belli aralıklarla toplam 6-12 seans uygulanabilir. Avrupa Üroloji Kılavuzları tarafından da önerilen hiçbir yan etkisi olmayan, hafif orta düzeydeki sertleşme bozukluğunda kullanmaktayız.
Herhangi bir yan etkisi yoktur, ağrısız bir işlemdir. İşlem sırasında hiçbir hazırlık yapılmasına gerek yoktur ve işlem sonrası hastalar normal hayatlarına dönerler. Hafif-orta düzeyde sertleşme bozukluğu olanlarda %75, orta-ağır hastalarda ise 12-24 seans sonuna %50 başarı sağlar. Hastalar sonuçları genellikle 1 ay sonra görmeye başlarlar ev 1 yıl kadar etkinliği devam eder.
PRP (Platelet Rich Plazma) Tedavisi
Hastadan alınan kan özel bir tüpe alınır ve bazı işlemlerden geçirilerek hücre yenilenmesini uyarıcı proteinler (plazma) ayrıştırılır. Bu ayrıştırılan plazma penis içine çok ince bir iğne ile enjekte edilir. Böylece penis içinde kan damarlarının rejenerasyonu ve yeni damar oluşumu uyarılmış olur. Genellikle ESWT tedavisi ile kombine uygulanır. Haftada bir veya 2 haftada bir uygulanabilir.
İşlemden sonra hastalar sosyal hayatlarına dönebilirler.
Penis Protezi (Penil Prosthesis)
Diğer tedavilerden fayda görmeyen hastlarda uygulanan yapay olarak sertlemeyi saplayan cihazlardır. Ameliyatla penis içinde sertleşmeyi sağlayan cisimciklerin (korpus kavernozumlar) içine yerleştirilirler. Farklı marka ve modellerde protezler vardır. Temel olarak protezler 2’ye ayrılır: şişirilebilir ve bükülebilir olanlar.
Bükülebilir (malleable) protezler: Adında da anlaşıldığı gibi eğilip bükülebilir daha sert maddeden yapılmış protezler penis içindeki korpusların içine yerleştirilir. Dışardan hissedilebilir. Kullanımı kolaydır ve maliyetleri düşüktür.
Şişirilebilir (inflatable) protezler: 2 tiptir. 3 parçalı olan şişirilebilir protezlerde 2 parçalı olanlardan farklı olarak kasık bölgesine bir rezervuar (hazne) yerleştirilir. Bu haznede su vardır. 3 parçalı protezler en fizyolojik olandır ve gerçek penis sertleşmesinin birebir taklididir. Bu protezlerin kullanımı biraz daha zordur ve maliyeti yüksektir.
Peniste korpusların içine 2 balon şeklindeki protez, kasık bölgesine su rezervuarı (2 parçalılarda bu kısım yoktur) ve yumurtalık içine de pompası yerleştirilir. Kişi ilişki öncesi yumurtalık içindeki pompaya basar ve kasık içine yerleştirilen rezervuardan su balonlara doğru hareket eder ve sertleşme sağlanmış olur. İlişki sonunda pompa üzerindeki düğmeye basarak penis söndürülür. Sönme sırasında penis cisimleri içindeki su kasık bölgesindeki rezervuara geri döner.