Erkeklerde HPV Tip Tayini: Hangi Örnek Doğru Sonuç Verir?

Kadınlarda rahim ağzından alınan HPV testi yıllardır rutin muayenenin parçası. Erkekler ise çoğu zaman şu soruyla geliyor: Bende de bakılabilir mi, bakılırsa ne öğrenirim? Bu yazıda erkeklerde HPV testinin nasıl yapıldığını, hangi örneğin daha doğru sonuç verdiğini, tip tayininin ne işe yaradığını ve sonucun takibi nasıl değiştirdiğini anlatıyoruz. Siğillerin tedavi yöntemlerini ayrı bir yazıda ele aldık: erkeklerde genital siğil. (Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı sizi muayene eden hekiminizin değerlendirmesiyle verilir.)

Erkeklerde HPV Testi Neye Bakar?

Test, virüsün kendisini değil genetik materyalini arar. Alınan örnekte HPV’ye ait DNA bulunup bulunmadığı incelenir; bulunuyorsa hangi tipe ait olduğu belirlenir. Bunu parmak izi karşılaştırmasına benzetmek mümkündür: her tipin ayırt edilebilir bir genetik kimliği vardır.

İçindekiler

1. Erkeklerde HPV Testi Neye Bakar?
2. HPV'nin Kaç Tipi Var, Hangileri Genital Bölgeyi Tutar?
3. Sürüntü mü, Siğilden Örnek mi? Yalancı Negatiflik Sorunu
4. Tip Tayini Tedaviyi Değiştirir mi?
5. Sonuç Pozitif Çıktıysa Ne Yapılır?
6. Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
7. Sık Sorulan Sorular
8. Erkeklerde HPV testi var mı, herkese yapılır mı?
9. HPV sürüntü testi erkeklerde neden yanıltıcı olabilir?
10. Siğilin görünümünden iyi huylu mu kötü huylu mu olduğu anlaşılır mı?
11. Düşük riskli HPV tipi zamanla yüksek riskli tipe dönüşür mü?
12. HPV virüsünü vücuttan tamamen atan bir ilaç var mı?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

Laboratuvarlar bu bilgiyi iki farklı ayrıntı düzeyinde raporlar. Bazıları yalnızca “düşük riskli grup pozitif” ya da “yüksek riskli grup pozitif” der. Bazı laboratuvarlar ise tipin numarasını doğrudan yazar: tip 6, tip 11, tip 16, tip 18 gibi. Klinik açıdan ikinci rapor daha kullanışlıdır; çünkü hangi tiple karşı karşıya olduğunuzu bilmek takip aralığını ve partnerin bilgilendirilmesini şekillendirir. Test isterken laboratuvarın tip düzeyinde rapor verip vermediğini sormak yerinde olur.

HPV’nin Kaç Tipi Var, Hangileri Genital Bölgeyi Tutar?

İnsan papilloma virüsünün iki yüze yakın tipi tanımlanmıştır. Bunların büyük bölümü elde, kolda, ayak tabanında görülen sıradan siğillerden sorumludur ve genital bölgeye yerleşmez. Genital bölgeyi tutan tip sayısı ise kırk ile elli arasındadır. Elinizdeki bir siğilin genital bölgeye taşınması ya da tersinin olması bu nedenle beklenen bir durum değildir.

• Düşük riskli tipler: Kondilom denen genital siğillere yol açar. Kanser yapma potansiyelleri düşüktür ancak yayılabilir, tekrarlayabilir ve partnere geçebilir.
• Yüksek riskli tipler: Uzun süre temizlenmeden kaldıklarında bulundukları bölgede hücresel değişikliklere yol açabilirler. Kadınlarda rahim ağzı, erkeklerde penis kanseri, her iki cinste anüs ve ağız-boğaz bölgesi bu değişikliklerin görülebildiği alanlardır.
• Birden fazla tip birlikte: Aynı kişide iki, üç, hatta daha fazla tipin birlikte saptanması mümkündür. Farklı temaslarda farklı tiplerle karşılaşılabilir.

Genital bölgede siğile benzeyen her lezyon HPV değildir. Ortası çökük, inci gibi parlak kabarcıklar genital su siğili (molluscum) tablosunu düşündürür ve farklı bir virüsten kaynaklanır. Kızarıklık, kaşıntı ve akıntıyla seyreden balanit ise iltihabi bir durumdur. Ayrımı muayene yapar.

Sürüntü mü, Siğilden Örnek mi? Yalancı Negatiflik Sorunu

Kadınlarda örnek alma işlemi standartlaşmıştır; rahim ağzı belirli ve sınırlı bir alandır, oradan alınan sürüntü bölgeyi temsil eder. Erkekte durum farklıdır. Penis başı ve gövdesi, sünnet derisi, kasık kıvrımları, skrotum ve anal bölge birlikte geniş bir yüzey oluşturur. Siğil bazen tek ve birkaç milimetredir; ayrıntılı muayene ile aranıp bulunur.

Sağ kasıkta tek bir siğili olan kişiden sol taraftan sürüntü alındığını düşünün. Çubuk yeterli hücre toplasa bile virüsün bulunduğu noktaya değmemiştir ve sonuç negatif çıkar. Bu negatif sonuç kişiyi rahatlatır, oysa virüs vücutta durmaktadır. Yalancı negatiflik denen bu durumun erkeklerde sık olması, klinik pratikte sürüntü testinin sınırlı kullanılmasının nedenidir.

Bu nedenle uygulanan yaklaşım şudur: önce ayrıntılı fizik muayene yapılır, görülen lezyon varsa örnek doğrudan o lezyondan alınır. Böylece test, gerçekten virüsün bulunduğu dokuyu inceler. Not: bel soğukluğu ve klamidya gibi etkenler için idrar kanalından alınan üretral sürüntü ayrı ve yerleşmiş bir yöntemdir; burada anlatılan sınırlama yalnızca HPV için cilt yüzeyinden rastgele alınan sürüntüye aittir. cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar konusunu ayrı yazımızda ele aldık.

Tip Tayini Tedaviyi Değiştirir mi?

Çoğu durumda görünen siğilin tedavisi tipe göre değişmez; lezyon yakma, dondurma, cerrahi çıkarma ya da uygun kremlerle ortadan kaldırılır. Tip bilgisinin değeri başka yerdedir:

• Partner açısından: Eşinize ya da partnerinize geçirdiğiniz virüsün düşük riskli mi yüksek riskli mi olduğunu bilmek, onun takip planını doğrudan etkiler. Bunu bir sorumluluk olarak düşünmek yerinde olur.
• Takip sıklığı açısından: Yüksek riskli tip saptanan ve siğilleri tekrarlayan kişiler daha yakından izlenir.
• Aşı planlaması açısından: Aşı dozlarının uygulandığı aylarda kontrol muayenesi yapmak, yeni çıkan lezyonların erken yakalanmasını sağlar.
• Ağız-boğaz ve anal bölge açısından: Yüksek riskli tip varlığında bu bölgelerin de değerlendirilmesi gündeme gelir; oral yolla bulaşma bu açıdan sorulan sık bir konudur.

Sonuç Pozitif Çıktıysa Ne Yapılır?

Pozitif sonuç panik nedeni değildir; virüsün varlığını gösterir, kanser tanısı anlamına gelmez. İzlenen yol genellikle şudur: görünen tüm lezyonlar tedavi edilir, bağışıklığı zayıflatan etkenler gözden geçirilir ve belirli aralıklarla kontrol muayenesi planlanır. Yeni çıkan tek bir siğil bile büyümeden ve yayılmadan tedavi edilirse süreç çok daha kolay yönetilir.

Korunma tarafında iki başlık öne çıkar. Birincisi aşı: tip tayini sonucu ne olursa olsun, kişinin gelecekte başka bir tiple karşılaşmayacağını kimse öngöremeyeceği için aşı önerilir. Ayrıntılar için erkeklerde HPV aşısı yazımıza bakabilirsiniz. İkincisi günlük bakım ve muayene alışkanlığı; genital bölge temizliği ve düzenli kendi kendine kontrol, yeni lezyonların erken fark edilmesini sağlar.

Sünnetin bu tabloda ayrı bir yeri vardır. Sünnet derisinin altındaki nemli ortam hem lezyonların gözden kaçmasına hem de uzun süreli temasa zemin hazırlar; sünnetli erkeklerde HPV ile ilişkili penis kanserinin daha seyrek görülmesinin nedenlerinden biri budur. sünnetin faydaları ve erişkinlerde sünnet konularını ayrı yazılarımızda anlattık.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

• Genital bölgede, kasıkta ya da anal çevrede yeni çıkan tek bir kabartı fark ettiğinizde.
• Daha önce tedavi edilen siğillerin aynı bölgede tekrarlaması durumunda.
• Lezyonda kanama, hızlı büyüme, renk değişikliği ya da yara hâline gelme varsa.
• Partnerinizde HPV saptandıysa, sizde bulgu olmasa bile muayene için.
• Sünnet derisi geri çekilemiyorsa ya da altında iyileşmeyen kızarıklık, yara varsa.
• Bağışıklığı baskılayan hastalık ya da ilaç kullanımı varken yeni lezyon çıkarsa.

Bu yazı ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC), European Association of Urology (EAU), NHS ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) hasta bilgilendirme kaynaklarındaki ortak bilgilere dayanan genel bir rehberdir; kendi durumunuzun değerlendirilmesi için muayene gerekir.

Genital bölgedeki bir lezyonun değerlendirilmesi ve gerekiyorsa tip tayini için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Erkeklerde HPV testi var mı, herkese yapılır mı?

Erkeklerde HPV DNA testi teknik olarak yapılabilir; ancak bu, her erkeğe rutin tarama olarak uygulanması gerektiği anlamına gelmez. Kadınlarda rahim ağzından alınan örnekle yapılan tarama standartlaşmıştır, erkekler için böyle bir tarama programı yoktur. Test, çoğunlukla görülebilir bir siğil varken o siğilin hangi virüs tipine bağlı olduğunu anlamak için istenir. Şikayeti ve bulgusu olmayan bir erkekte tek başına test istemek genellikle yol gösterici olmaz.

HPV sürüntü testi erkeklerde neden yanıltıcı olabilir?

Erkek genital bölgesi geniş bir alandır: penis başı ve gövdesi, kasıklar, skrotum ve anal bölge. Siğil bu geniş alanın tek bir noktasında olabilir. Sürüntü çubuğu başka bir bölgeden yeterli hücre alsa bile virüsün bulunduğu noktaya değmediyse sonuç negatif çıkabilir. Buna yalancı negatiflik denir ve erkeklerde oranı yüksektir. Bu nedenle görülebilir bir lezyon varsa örneğin doğrudan o lezyondan alınması daha güvenilir kabul edilir.

Siğilin görünümünden iyi huylu mu kötü huylu mu olduğu anlaşılır mı?

Hayır. Siğiller küçük ya da büyük, açık ya da koyu renkli olabilir; bu fiziksel özellikler virüsün tipini göstermez. Yüksek riskli bir tip küçük ve masum görünen bir lezyon yapabilirken, düşük riskli bir tip belirgin bir kondilom oluşturabilir. Tipi öğrenmenin tek yolu alınan örnekte virüsün DNA’sını incelemektir.

Düşük riskli HPV tipi zamanla yüksek riskli tipe dönüşür mü?

Virüsün tipinin zaman içinde değiştiğini gösteren bir veri yoktur. Tip 6 ile enfekte olan bir kişide o tip tip 16 hâline gelmez. Ancak aynı kişi farklı bir cinsel temasla yeni ve yüksek riskli bir tiple ayrıca enfekte olabilir; bir kişide birden fazla HPV tipinin birlikte bulunması nadir değildir. Bu yüzden düşük riskli tip saptanması korunmayı gereksiz kılmaz.

HPV virüsünü vücuttan tamamen atan bir ilaç var mı?

Virüsü vücuttan tamamen temizlediği kanıtlanmış bir ilaç tedavisi bulunmuyor. Mevcut tedaviler görünen siğilleri ortadan kaldırmaya yöneliktir; virüsün kendisiyle esas olarak kişinin bağışıklık sistemi baş eder. Bu nedenle bağışıklığı destekleyen yaşam düzeni, sigaranın bırakılması, siğillerin ihmal edilmeden tedavi edilmesi ve aşı birlikte önerilir. Piyasada virüsü sildiği iddia edilen ürünlere itibar etmeyin.

Kaynaklar: ABD Hastalık Kontrol Merkezi (CDC), European Association of Urology (EAU), NHS, Dünya Sağlık Örgütü (WHO).