FDG PET/BT Ürolojide: Hangi Kanserde İşe Yarar?

Hastalarımın sık sorduğu sorulardan biri şu: “PET çektirelim, her şey ortaya çıksın.” PET/BT gerçekten güçlü bir tetkiktir, ancak her kanserde aynı derecede işe yaramaz ve sonucu tek başına yorumlanmaz. Bu yazıda FDG PET/BT’nin ürolojik kanserlerde nerede yol gösterdiğini, nerede yanıltabileceğini ve sonuç raporunun nasıl okunması gerektiğini anlatıyorum. Tüm ürolojik kanser başlıklarına ürolojik kanserler rehberimizde ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Hangi görüntüleme yönteminin gerektiğine, hastalığın türü ve evresi değerlendirildikten sonra hekiminizle birlikte karar verilir.

FDG PET/BT Nedir, Nasıl Çalışır?

FDG (florodeoksiglukoz), glukoza yani şekere benzeyen ve çok küçük miktarda radyoaktif madde ile işaretlenmiş bir moleküldür. Damardan verildikten sonra vücuttaki hücreler bu maddeyi şeker gibi içeri alır. Hızlı bölünen pek çok kanser hücresi normal hücrelere göre daha fazla şeker tükettiği için FDG bu hücrelerde birikir ve görüntüde parlak bir alan olarak görünür.

İçindekiler

1. FDG PET/BT Nedir, Nasıl Çalışır?
2. Ürolojide Hangi Kanserlerde İşe Yarar?
3. Böbrek ve Mesanede Neden Yanıltabilir?
4. Prostat Kanserinde FDG PET Neden Sınırlıdır?
5. FDG PET ile PSMA PET Farkı
6. PET Temiz Çıkarsa Kanser Yok mu?
7. PET Biyopsinin Yerini Tutar mı?
8. Çekim Öncesi Hazırlık ve Güvenlik
9. Ne Zaman Ürologa Başvurmalı?
10. Sık Sorulan Sorular
11. PET temiz çıktıysa kanserim yok demek midir?
12. PET'te parlayan her yer kanser midir?
13. Prostat kanserinde neden FDG PET istenmiyor?
14. FDG PET/BT öncesi nasıl hazırlanmalıyım?
15. PET/BT biyopsinin yerine geçer mi?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

PET kısmı bu birikimin yerini ve yoğunluğunu, BT (bilgisayarlı tomografi) kısmı ise organların ayrıntılı yapısını gösterir. İki görüntü üst üste konduğunda parlayan alanın hangi organda ya da hangi lenf bezinde olduğu anlaşılır. Raporlarda sık geçen SUV değeri, o bölgedeki FDG tutulumunun yoğunluğunu anlatan bir ölçüdür; tek başına iyi ya da kötü huylu ayrımı yapmaz.

Prostat büyümesine bağlı işeme şikâyetlerinde cerrahi seçeneklerden biri olan HoLEP (holmiyum lazerle prostat enükleasyonu) hakkındaki rehberimizi de inceleyebilirsiniz.

Ürolojide Hangi Kanserlerde İşe Yarar?

FDG PET/BT’nin ürolojideki yeri kanserin türüne göre belirgin biçimde değişir. Kılavuzlar onu çoğu zaman ilk tetkik olarak değil, belirli bir soruya yanıt aramak için önerir:

• Mesane kanseri: Kas tabakasına ilerlemiş mesane kanseri olan hastalarda, ameliyat ya da kemoterapi planlanmadan önce lenf bezi ve uzak organ yayılımını araştırmak için BT ya da MR’a ek olarak kullanılabilir. Mesanenin kendisindeki tümörün değerlendirmesi ise sistoskopi ve TUR-M (kapalı mesane ameliyatı) ile yapılır.
• Üst üriner sistem tümörleri: Böbrek havuzu ve üreterden kaynaklanan tümörlerde de yayılım araştırmasında yardımcı olabilir; tümörün kendisi idrar aktivitesi nedeniyle çoğu zaman net seçilemez.
• Testis kanseri (seminom): Kemoterapi sonrasında karın arkasında kalan kitlenin hâlâ canlı tümör içerip içermediğini anlamada en belirgin kullanım alanlarından biridir. Yanlış olumlu sonuçlardan kaçınmak için çekim, kemoterapi bittikten birkaç hafta sonra yapılır. Seminom dışı tümörlerde ise kalıntı kitledeki teratom FDG tutmayabileceği için PET’e güvenilmez. Ayrıntılar için testis kanseri yazımıza bakabilirsiniz.
• Penis kanseri: Kasıkta elle hissedilen lenf bezleri olan hastalarda leğen kemiği içindeki lenf bezlerini ve uzak yayılımı değerlendirmede kullanılabilir. Hastalığın genel seyri için penis kanseri yazımıza göz atabilirsiniz.
• Böbrek kanseri: böbrek kanseri tanısında rutin bir tetkik değildir; birçok böbrek tümörü FDG’yi az tutar. Seçilmiş hastalarda yayılım ya da nüks şüphesini netleştirmek için başvurulabilir.

Böbrek ve Mesanede Neden Yanıltabilir?

FDG vücuttan böbrekler aracılığıyla idrarla atılır. Bu yüzden çekim sırasında böbreklerin toplayıcı sistemi, üreterler ve özellikle mesane idrarla dolu olarak çok parlak görünür. Bu yoğun parlaklık, bu organların içindeki ya da hemen yanındaki bir tümörü gizleyebilir. Mesane duvarındaki küçük bir tümör, idrarın oluşturduğu parlaklığın içinde kaybolabilir.

Bazı merkezler bu sorunu azaltmak için idrar söktürücü ilaç verip mesaneyi boşalttıktan sonra ek görüntü alır. Yine de böbrek ve mesanenin kendisini değerlendirmek için kontrastlı BT, MR ve sistoskopi daha belirleyicidir. Böbrek tümörlerinde ise bir başka sorun vardır: böbrek hücreli kanserlerin önemli bir bölümü şekeri yoğun kullanmadığından normal böbrek dokusundan ayırt edilemeyebilir. Böbrekte saptanan bir kitlenin anjiyomiyolipom gibi iyi huylu bir yapı mı yoksa kanser mi olduğu çoğu zaman BT ya da MR özelliklerine göre değerlendirilir; tedavi gerekiyorsa radikal nefrektomi ya da böbrek koruyucu cerrahi planlanır.

Prostat Kanserinde FDG PET Neden Sınırlıdır?

prostat kanseri çoğu zaman yavaş büyüyen ve şekeri yoğun kullanmayan bir tümördür. Bu nedenle FDG PET, özellikle düşük ve orta riskli hastalıkta tümörü göstermez ve tanı ya da ilk evrelemede önerilmez. Prostattaki tümörün yerini ve yaygınlığını görmek için multiparametrik prostat MR, biyopsi yapılacak alanı seçmek için de yine MR yol göstericidir.

FDG PET, hastalığın daha agresif davrandığı bazı durumlarda ek bilgi verebilir. Örneğin kastrasyona dirençli prostat kanseri gelişmiş, hormon tedavisine yanıtı azalmış ya da PSMA görüntülemede beklenenden az tutulum gösteren hastalarda tümörün farklı davranan bölümlerini ortaya koyabilir. kemik metastazı şüphesinde de kemik sintigrafisi ve diğer yöntemlerle birlikte yorumlanır.

FDG PET ile PSMA PET Farkı

İki tetkikin adı benzese de hedefledikleri şey farklıdır. FDG PET hücrenin şeker tüketimini gösterir ve pek çok kanser türünde kullanılabilir. PSMA PET ise prostat kanseri hücrelerinin yüzeyinde yoğun bulunan bir proteini hedefler; bu nedenle prostat kanserine özgüdür. prostat ameliyatı sonrası PSA yükselmesi ya da yüksek riskli hastalıkta yayılım araştırılırken genellikle PSMA PET tercih edilir; FDG PET yalnızca seçilmiş durumlarda tamamlayıcı olarak istenir.

PET Temiz Çıkarsa Kanser Yok mu?

Hayır, ve bu yazının en önemli mesajı da budur. PET/BT’de tutulum görülmemesi şu nedenlerle kanserin olmadığını göstermez:

• Tümör, cihazın ayırt edebileceği büyüklüğün altında olabilir; çok küçük lenf bezi tutulumları gözden kaçabilir.
• Tümör türü şekeri yoğun kullanmıyor olabilir; prostat ve bazı böbrek kanserleri bunun tipik örnekleridir.
• Tümör, idrarın yoğun parlaklık oluşturduğu böbrek, üreter ya da mesane içinde gizlenmiş olabilir.
• Kan şekerinin yüksek olması FDG’nin tümöre girişini azaltarak görüntüyü zayıflatabilir.
• Kemoterapi ya da ışın tedavisinden hemen sonra yapılan çekimlerde tümör geçici olarak daha az tutulum gösterebilir.

Tersi de geçerlidir: PET’te parlayan her alan kanser değildir. İltihap, enfeksiyon, yakın zamanda yapılmış ameliyat ya da ışın tedavisi alanı, bazı iyi huylu hastalıklar ve kas aktivitesi de FDG tutabilir. Bu yanlış olumlu sonuçlar gereksiz kaygıya ve ek tetkiklere yol açabilir.

PET Biyopsinin Yerini Tutar mı?

Tutmaz. PET/BT bir alanın şeker tüketimini gösterir, oradaki hücrelerin ne olduğunu göstermez. Kanser tanısı, tümörün tipi ve derecesi ancak doku örneğinin patoloji incelemesiyle belirlenir. PET’in gerçek katkısı, biyopsi alınacak en uygun noktayı seçmeye, hastalığın yayılımını anlamaya ve tedavi planını şekillendirmeye yardım etmesidir. Raporunuzda “şüpheli tutulum” ifadesi görmeniz, tanının konduğu anlamına gelmez.

Çekim Öncesi Hazırlık ve Güvenlik

• Genellikle çekimden önce birkaç saat aç kalınır; su içmek serbesttir.
• Önceki gün ağır egzersizden kaçınmak, kaslardaki yanıltıcı tutulumu azaltır.
• Şeker hastalarında ilaç ve insülin düzeni merkezle önceden planlanmalıdır.
• Böbrek fonksiyonları, kontrast madde verilecekse önemlidir; kreatinin ve GFR değerleri bu açıdan değerlendirilir.
• Gebelik şüphesi ya da emzirme mutlaka bildirilmelidir.
• Verilen radyoaktif madde kısa sürede vücuttan atılır; çekim sonrasında bol su içmek önerilir.

Ne Zaman Ürologa Başvurmalı?

• PET/BT raporunuzda böbrek, mesane, prostat, testis ya da kasık bölgesiyle ilgili bir bulgu yazıyorsa.
• Kendi isteğinizle PET çektirmeyi düşünüyorsanız; önce hangi sorunun yanıtını aradığınızı netleştirmek gerekir.
• İdrarda kan, testiste sertlik ya da penis üzerinde iyileşmeyen yara gibi bir belirtiniz varsa.
• Ürolojik kanser tedavisi sonrasında takip planınızda hangi tetkiklerin gerektiği konusunda soru işaretiniz varsa.

Bu yazı EAU kasa invaze mesane kanseri kılavuzu, EAU testis kanseri kılavuzu, EAU penis kanseri kılavuzu ve EAU böbrek hücreli kanser kılavuzu önerileri ile National Cancer Institute (NCI), NHS ve Society of Nuclear Medicine and Molecular Imaging (SNMMI) hasta bilgilendirme kaynaklarına dayanır. Görüntüleme sonuçlarınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

PET temiz çıktıysa kanserim yok demek midir?

Hayır. FDG PET, şeker tüketimi yüksek ve belirli bir büyüklüğe ulaşmış tümörleri gösterir. Küçük odaklar, yavaş büyüyen tümörler ve idrarın yoğun biçimde toplandığı böbrek ile mesane çevresindeki hastalık gözden kaçabilir. Temiz bir PET sonucu, diğer tetkiklerle ve hekim değerlendirmesiyle birlikte yorumlanmalıdır.

PET’te parlayan her yer kanser midir?

Hayır. İltihap, enfeksiyon, yakın zamanda yapılmış ameliyat ya da ışın tedavisi alanı, bazı iyi huylu hastalıklar ve hatta yoğun çalışmış kaslar da FDG tutabilir. Bu nedenle PET’te görülen bir tutulumun ne olduğu çoğu zaman biyopsi ya da başka görüntüleme yöntemleriyle netleştirilir.

Prostat kanserinde neden FDG PET istenmiyor?

Prostat kanserlerinin önemli bir kısmı yavaş büyür ve şekeri yoğun kullanmaz, bu yüzden FDG PET’te belirgin görünmeyebilir. Prostat kanserinde evreleme için daha çok MR, kemik sintigrafisi ve PSMA PET gibi yöntemler kullanılır. FDG PET, seçilmiş agresif ya da tedaviye dirençli hastalıkta ek bilgi için düşünülebilir.

FDG PET/BT öncesi nasıl hazırlanmalıyım?

Genellikle çekimden önce birkaç saat aç kalmanız, yalnızca su içmeniz ve önceki gün ağır egzersizden kaçınmanız istenir. Şeker hastasıysanız ilaç ve insülin düzenlemesi için merkezi önceden bilgilendirin. Gebelik ya da emzirme durumunu da mutlaka belirtin.

PET/BT biyopsinin yerine geçer mi?

Hayır. PET/BT bir dokunun şeker tüketimini gösterir, hücrenin türünü göstermez. Kanser tanısı ve tümörün tipi patoloji incelemesiyle konur. PET, çoğu zaman biyopsi yapılacak en uygun yeri seçmeye ya da hastalığın yayılımını anlamaya yardım eder.