Mesane Yaralanması ve Mesane Yırtılması: Belirti, Tedavi

Mesane, leğen kemiğinin koruyucu halkası içinde yer alır ve boşken kemik halkanın arkasında güvende kalır. Bu nedenle mesane yaralanması genellikle ciddi bir kazanın ya da pelvis kırığının parçası olarak görülür. Diğer yaralanmalar ön planda olduğu için gözden kaçabilir; oysa atlanan bir mesane yırtığı idrarın karın içine sızmasına ve ciddi sorunlara yol açabilir. Bu yazıda mesane yaralanmasının nasıl oluştuğunu, hangi belirtilerle fark edildiğini, türlerini ve tedavi yaklaşımını anlatıyorum.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kaza sonrası idrarda kan ya da idrar yapamama acil durumdur; değerlendirme acil serviste yapılmalıdır.

Mesane Yaralanması Nasıl Oluşur?

• Künt travma: Trafik kazaları, yüksekten düşme ve ezilme yaralanmaları en sık nedendir. Pelvis kırığı olan hastaların bir bölümünde mesane de yaralanır; kırık kemik parçaları mesane duvarını delebilir.
• Dolu mesaneye darbe: Dolu ve gerilmiş mesane, emniyet kemeri baskısı ya da karına yumruk gibi ani bir basınçla kubbe bölümünden yırtılabilir. Alkollü kişilerde bu tablo daha sık görülür.
• Delici yaralanmalar: Kesici alet ya da ateşli silah yaralanmaları; genellikle komşu organ yaralanmalarıyla birliktedir.
• Ameliyat sırasında: Sezaryen, rahim alınması, kasık fıtığı onarımı, bağırsak ameliyatları ve bazı ürolojik girişimler sırasında mesane yaralanabilir.
• Kendiliğinden yırtılma: Çok seyrektir; önceki radyoterapi, ameliyat ya da uzun süre boşaltılamayan mesane zemininde görülebilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Gözle görülür idrarda kan; kaza sonrası en sık ve en önemli bulgudur.
• Alt karın ve kasık bölgesinde ağrı, hassasiyet.
• İdrar yapma isteği olduğu hâlde idrar yapamama ya da çok az idrar yapabilme.
• Karında şişlik, gerginlik; idrar karın boşluğuna sızdıysa karın zarı iltihabına benzer bulgular.
• Pelvis kırığına bağlı kalça ve kasık ağrısı, yürüyememe.
• Ameliyat sonrası yaralanmalarda dren ya da yara yerinden sıvı gelmesi, karında sıvı birikmesi ve böbrek değerlerinde açıklanamayan yükselme.

Türleri: Karın İçine mi, Dışına mı?

Tedaviyi belirleyen temel soru, yırtığın karın boşluğuna açılıp açılmadığıdır.

İçindekiler

1. Mesane Yaralanması Nasıl Oluşur?
2. Belirtileri Nelerdir?
3. Türleri: Karın İçine mi, Dışına mı?
4. Karın boşluğu dışına açılan yırtık
5. Karın boşluğuna açılan yırtık
6. Tanı Nasıl Konur?
7. Onarım Ameliyatı Nasıl Yapılır?
8. Üretra Yaralanmasından Farkı
9. Kimler Daha Fazla Risk Altında?
10. İyileşme Süreci
11. Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
12. Sık Sorulan Sorular
13. Mesane yırtılması kendiliğinden kapanır mı?
14. Dolu mesaneyle kaza geçirmek neden daha tehlikeli?
15. Mesane yaralanmasından sonra sonda ne kadar kalır?
16. Ameliyat sırasında mesane yaralanabilir mi?
17. Mesane yaralanmasından sonra kalıcı idrar sorunu olur mu?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

Karın boşluğu dışına açılan yırtık

En sık görülen türdür ve çoğunlukla pelvis kırığıyla birliktedir. İdrar, mesanenin çevresindeki dokulara sızar ama karın boşluğuna geçmez. Bu hastaların büyük bölümü, mesaneye yerleştirilen bir sonda (Foley kateter) ile birkaç hafta mesane boşaltılarak iyileşir. Kırık kemik parçası mesaneye batmışsa, mesane boynu yaralanmışsa ya da pelvis kırığı zaten ameliyatla tespit edilecekse onarım aynı seansta yapılabilir.

Karın boşluğuna açılan yırtık

Genellikle dolu mesaneye gelen darbeyle kubbe bölümünde oluşur. İdrar serbestçe karın boşluğuna geçer ve karın zarını tahriş eder; kandaki böbrek değerleri yükselebilir. Bu yırtıklar kendiliğinden kapanmaz ve ameliyatla onarılır. Genel durumu uygun hastalarda onarım kapalı (laparoskopik) yöntemle de yapılabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Kaza sonrası idrarda kan olan ve pelvis kırığı saptanan her hastada mesane yaralanması araştırılır. Tanıda standart yöntem, mesanenin ince bir sonda ile ilaçlı sıvıyla yeterince doldurulduktan sonra tomografi ya da röntgen çekilmesidir. Bu tetkikte sıvının mesane dışına sızıp sızmadığı ve nereye yayıldığı görülür. Yalnız normal tomografi çekmek, mesane yeterince dolmadığı için yırtığı gösteremeyebilir.

Pelvis kırığı olan hastada idrar kanalı ağzında kan varsa sonda körlemesine takılmaz; önce idrar kanalı yaralanması dışlanır. Ameliyat sırasında şüphe varsa mesane içine renkli sıvı verilerek kaçak aranır ya da sistoskopi ile doğrudan bakılır.

Onarım Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat gereken durumlarda mesaneye ulaşılır, yırtığın kenarları temizlenir ve mesane duvarı katlar hâlinde, su geçirmeyecek biçimde dikilir. Mesane boynu ve üreter ağızları özellikle kontrol edilir; bu yapılar da yaralanmışsa onarım genişletilir. Ameliyat sonunda mesaneye sonda bırakılır ve gerekirse çevreye bir dren konur. Pelvis kırığı ortopedi ekibi tarafından plak ile tespit edilecekse, mesane onarımı çoğu zaman aynı anestezide yapılır; böylece hasta ikinci bir ameliyattan kurtulur.

Üretra Yaralanmasından Farkı

Mesane ve idrar kanalı yaralanmaları aynı kazada birlikte görülebilir; ancak ayrı değerlendirilir ve tedavileri farklıdır.

• Yer: Mesane yaralanmasında idrar kesesinin duvarı hasarlanır. Üretra yaralanması ise mesaneden sonra gelen idrar kanalının hasarıdır.
• İpucu: İdrar kanalı ağzında kan görülmesi, testis torbası ya da perine bölgesinde morarma üretra yaralanmasını düşündürür. Mesane yaralanmasında ise ön planda idrarda kan ve alt karın ağrısı vardır.
• Sonda: Üretra yaralanması şüphesinde sonda takmak yaralanmayı büyütebileceği için önce görüntüleme yapılır. Mesane yaralanmasında ise sonda çoğu zaman tedavinin kendisidir.
• Uzun dönem: Üretra yaralanmasının en sık geç sorunu darlıktır. Mesane yaralanması iyi onarıldığında genellikle kalıcı iz bırakmaz.

Kimler Daha Fazla Risk Altında?

• Pelvis kırığı olan, özellikle kasık kemiklerinin ön bölümü kırılan hastalar.
• Kaza anında mesanesi dolu olanlar; uzun yolculuklarda ve alkol alımından sonra bu durum daha sıktır.
• Daha önce pelvise radyoterapi almış ya da pelvis bölgesinden birden fazla ameliyat geçirmiş kişiler; mesane çevresindeki yapışıklıklar ameliyat sırasında yaralanma riskini artırır.
• Tekrarlayan sezaryen geçiren kadınlar; mesane rahim ön duvarına yapışık olabilir.
• Mesanesini tam boşaltamayan, uzun süre sonda kullanan ya da nörojenik mesane tanısı olan hastalar.

Bu riskler her zaman önlenemez; ancak planlı ameliyatlardan önce mesanenin boşaltılması, pelvis cerrahisi sırasında şüphe varsa mesanenin kontrol edilmesi ve kaza sonrası idrarda kan görülen her hastanın araştırılması, yaralanmanın gözden kaçmasını büyük ölçüde engeller.

İyileşme Süreci

• Sonda, yırtığın türüne göre genellikle birkaç hafta kalır; bu sürede sonda bakımına dikkat edilir.
• Sonda çekilmeden önce kontrol filmi ile mesanede kaçak kalmadığı doğrulanır.
• İlk haftalarda idrarda hafif kan ve mesane spazmına bağlı kramp tarzı ağrılar görülebilir; ilaçla kontrol edilir.
• Enfeksiyon belirtileri (ateş, kötü kokulu idrar) yakından izlenir.
• Pelvis kırığı olan hastalarda iyileşme ortopedi ve fizik tedaviyle birlikte planlanır.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

• Trafik kazası, düşme ya da karına darbe sonrasında idrarda kan görülmesi.
• Kaza sonrası idrar yapma isteğine rağmen idrar yapamama.
• Pelvis bölgesi ameliyatından sonra açıklanamayan karın şişliği, ağrı ya da yara yerinden sıvı gelmesi.
• Sonda takılıyken ateş, sondanın çalışmaması ya da sonda çevresinden kaçak.
• Sonda çekildikten sonra idrar kaçırma, zor işeme ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu.

Bu yazı European Association of Urology (EAU), American Urological Association ve NCBI Bookshelf (StatPearls) kaynaklarındaki ortak yaklaşımlara dayanan genel bir rehberdir; mesaneyle ilgili diğer konular için idrar yolu ve mesane rehberi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Mesane yaralanması sonrası takip, sonda süreci ya da kalıcı idrar yakınmaları için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Mesane yırtılması kendiliğinden kapanır mı?

Yırtığın türüne bağlıdır. Mesanenin dışına, karın boşluğuna açılmayan yırtıklar çoğu zaman yalnız sonda ile mesane dinlendirilerek birkaç haftada iyileşir. Karın boşluğuna açılan yırtıklar ise kendiliğinden kapanmaz ve ameliyatla onarılır.

Dolu mesaneyle kaza geçirmek neden daha tehlikeli?

Dolu mesane gerilmiş ve karın içine doğru yükselmiş olur; duvarı incelir. Bu durumda karına gelen ani bir darbe, örneğin emniyet kemerinin baskısı, mesanenin kubbesinden yırtılmasına yol açabilir. Uzun yolculuk öncesi mesaneyi boşaltmak basit ama anlamlı bir önlemdir.

Mesane yaralanmasından sonra sonda ne kadar kalır?

Süre yırtığın büyüklüğüne ve onarım yöntemine göre değişir; genellikle birkaç haftadır. Sonda çekilmeden önce mesane ilaçlı sıvıyla doldurularak film çekilir ve kaçak olmadığı doğrulanır.

Ameliyat sırasında mesane yaralanabilir mi?

Evet. Sezaryen, rahim alınması ve fıtık ameliyatları gibi pelvis bölgesindeki girişimlerde mesane yaralanabilir. Çoğu, ameliyat sırasında fark edilip aynı seansta onarılır. Fark edilmeyen yaralanmalar ameliyattan sonra idrar kaçağı ya da karında sıvı birikmesi ile kendini gösterir.

Mesane yaralanmasından sonra kalıcı idrar sorunu olur mu?

Uygun biçimde onarılan yaralanmaların büyük bölümü kalıcı sorun bırakmaz. Mesane boynunu tutan ya da pelvis kırığı ve sinir hasarıyla birlikte olan yaralanmalarda idrar kaçırma veya işeme güçlüğü görülebilir; bu hastalar iyileşme döneminde ayrıca izlenir.