Perkütan Nefrolitotomi (PNL) Ameliyatı Nedir?
PNL (perkütan nefrolitotomi) nedir, ne demek? Büyük böbrek taşının sırttan 1 cm'lik kanalla alınması, nefrostomi, yatış ve iyileşme; Doç. Dr. Tepeler.
Doç. Dr. Abdulkadir Tepeler Hekim onaylı 9 dk okuma
Hızlı yanıt
PNL (perkütan nefrolitotomi), böbrekteki büyük taşların sırttan açılan yaklaşık 1 cm'lik bir kanaldan girilerek kameralı aletle kırılıp alınmasıdır. “Perkütan” deri yoluyla, “nefrolitotomi” böbrekten taş çıkarma demektir. Genellikle 2 cm'den büyük böbrek taşlarında ilk seçenektir ve genel anestezi altında yapılır.
PNL Ne Demek? Perkütan Nefrolitotomi Kısaltmasının Açılımı
PNL, İngilizce Percutaneous NephroLithotomy ifadesinin kısaltmasıdır; kaynaklarda PCNL olarak da geçer. Perkütan “deri yoluyla”, nefro “böbrek”, lito “taş”, tomi ise “açarak çıkarma” anlamına gelir. Yani PNL, böbrekteki taşın sırttan deri yoluyla açılan ince bir kanaldan girilerek çıkarılmasıdır. Açık ameliyattaki büyük kesinin yerini yaklaşık 1 cm’lik bir giriş alır.
İçindekiler
- PNL Ne Demek? Perkütan Nefrolitotomi Kısaltmasının Açılımı
- PNL Hangi Taşlarda Uygulanır?
- Perkütan Nefrolitotomi Ameliyatı Nedir?
- Bu Ameliyatın Çeşitleri Var mıdır?
- Çocuklarda Bu Yöntem Uygulanabilir mi?
- Perkütan Nefrolitotomi Kimlere Uygulanamaz?
- İşlem Öncesi Nasıl Hazırlanılır?
- Ameliyat Sonrası Hastalar Nasıl Takip Edilmelidir?
- Böbreğe Tüp Takılması (Nefrostomi) Neden Yapılır?
- Ameliyat Sonrası Hastanede Ne Kadar Kalınır?
- Perkütan Nefrolitotomi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
- Ne Kadar Süre Sonra Günlük Aktivitelere veya İşe Dönülür?
- Çıkarılan Taşlar Ne Yapılır?
PNL Hangi Taşlarda Uygulanır?
- 2 cm’den büyük böbrek taşları
- Böbreğin odacıklarını dolduran geyik boynuzu (staghorn) taşlar
- ESWL ya da URS ile kırılamamış veya temizlenememiş taşlar
- Böbreğin alt odacığında yerleşen ve kendiliğinden atılması güç taşlar
- Sistin gibi sert yapılı ve ses dalgasıyla kırılması zor taşlar
Yöntemlerin taş tipine göre karşılaştırması URS ameliyatı yazısındaki tabloda yer alır.
Perkütan Nefrolitotomi Ameliyatı Nedir?
Hasta ameliyathanede işlem öncesi genel anestezi alır. Anestezi altında mesanesine girilip ameliyatın yapılacağı böbrek kanalına (üreter) ince bir tüp (kateter) yerleştirilir. Bu kateter böbreğe kadar uzanır ve böbreğe sıvı verilmesine veya idrar akışına imkân sağlar. Genellikle ameliyattan sonraki gün alınır. Kateter takılması sonrası hastalar yüz üstü yatar pozisyona çevrilir. Hastaların sırtından yaklaşık 1cm’lik bir kesiden böbrek içine uzanan bir yol oluşturulup bu yola yerleştirilen tüp içinden kameralı aletler (nefroskop) ile böbrek içine girilir. Bu aşamada ameliyathanede kullanılan portatif röntgen cihazları (floroskopi) cerraha yol gösterici olarak kullanılır. Böbrek içindeki taşlar parçalanıp dışarı alınır.
Böbreğin farklı odacıklarını (kaliks) dolduran büyük taşlarda bazen tek bir tüpten girerek bütün taşları temizlemek mümkün olmayabilir. Bu durumda böbreğin odacıklarına ciltten birden fazla giriş yapmak gerekebilir. Ek giriş yolu açılması cerrahın ameliyat sırasında tecrübesine göre vereceği bir karardır. İşlem sonunda hastanın böbreğine idrar akışını güvenli bir şekilde sağlaması için tüp (nefrostomi) yerleştirilir.
Bu Ameliyatın Çeşitleri Var mıdır?
Bu yöntemin ilk tanımlandığı 1976’dan bu yana teknolojinin de gelişmesiyle ameliyat tekniğinde yenilikler olmuştur. Böbrek içerisine yerleştirilen tüpün çapı daha ince nefroskopların geliştirilmesiyle küçülmüş ve buna göre isimlendirme yapılmıştır. Standart teknikte böbrek içine 30Fr çapında (1cm) çaplı bir tüp yerleştirilirken, mini-perkütan nefrolitotomi’de 15-20Fr çaplı tüpler kullanılmaktadır. Kullanılan tüp çapının ameliyat sırasında kanamayı etkilediği gösterilmiştir. Ayrıca daha küçük çaplı aletlerle yapılan ameliyat sonrası hastalarda nefrostomi tüpü takılmayabilir. Böylece hastalar ameliyat sonrası daha az ağrılı bir dönem geçirirler.
Son yıllarda mikro-perkütan nefrolitotomi ve ultra-mini perkütan nefrolitotomi diye tanımlanan daha az invaziv operasyon teknikleri geliştirilmiştir. Bu yöntemlerde böbrek içine 5Fr ve 13Fr çapında (2-4mm) tüpler içerisinden girilerek taşların tedavisi yapılmaktadır. Böylece işlemin olası riskleri minimize edilmektedir.
Çocuklarda Bu Yöntem Uygulanabilir mi?
Çocuk hastalarda özellikle okul öncesi çağındaki hastalarda daha az invaziv olan küçük çaplı tüplerden yapılan operasyon tekniğinin uygulanması önerilmektedir. Okul çağındaki veya ergenlik dönemindeki hastalarda standart yöntem çocuğun fiziksel yapısı göz önünde bulundurularak uygulanabilir.
Perkütan Nefrolitotomi Kimlere Uygulanamaz?
İşlem genel anestezi altında uygulanacağı için anestezi için uygun olmayan hastalarda uygulanamaz. Ameliyat teknik olarak ciltten böbreğe bir tüp yerleştirilerek yapıldığı için kan sulandırıcı alan hastalarda sakıncalıdır.
Bu hastalarda ilaçlar dahiliye-kardiyoloji hekimlerinin kontrolünde kesilerek yapılabilir. İdrar yolu enfeksiyonu olan, böbreğinde tümörü olan ve gebe hastalarda da işlem uygulanamaz.
İdrar yollarında aktif bir enfeksiyonu olan hastalarda da uygulaması sakıncalıdır. Bu hastalar enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra uygulanabilir.
İşlem Öncesi Nasıl Hazırlanılır?
İşlemden önce anestezi doktoru mutlaka muayene edip bazı laboratuvar testlerinizi, akciğer filmi ve kalp elektronuzu görmek isteyecektir. Ameliyat öncesi idrarınızda enfeksiyon olup olmadığı da kontrol edilmelidir. Enfeksiyon varsa öncesinde tedavi edilmesi gerekir. Yine kullandığınız tansiyon, şeker veya kalp ilaçları doktorunuza danışılarak kullanılmalıdır.
Ameliyattan önceki gece planlanan ameliyat saatinden 6-8 saat önce yemek yemeyi ve su içmeyi durdurmalısınız.
Ameliyat Sonrası Hastalar Nasıl Takip Edilmelidir?
Ameliyat sonrası hastalar oluşabilecek komplikasyonlar açısından yakından takip edilir. Özellikle vital bulgular (tansiyon, nabız, ateş, solunum sayısı), idrar miktarı ve rengi, laboratuvar testleri (kan sayımı, elektrolitler ve kreatinin), solunum sıkıntısı olup olmadığı yakın takip edilir. Ameliyat sonrası hastalar özellikle sırtta böbreğe konulan tüpten ve takılan sondadan dolayı ağrı hissederler. Anestezinin etkisi geçene kadar hastalar ağızdan beslenemezler.
Bazı hastalarda böbreğe giriş için kaburgalar arasından tüp yerleştirilir. Bu durumda hastalarda solunum sıkıntısı olabilir. Çekilen akciğer filminde akciğer zarları arasında ciddi miktarda sıvı biriken hastalara bu sıvının çekilmesi için geçici bir tüp konulabilir.
Böbreğe Tüp Takılması (Nefrostomi) Neden Yapılır?
PNL’nin sonunda böbrekten sırta uzanan ince bir tüp (nefrostomi) bırakılabilir. Bu tüp ameliyattan sonraki ilk günlerde böbreğin idrarını güvenle boşaltır, kanamanın takibini kolaylaştırır ve gerekirse ikinci bir girişim için yolu açık tutar. Daha ince aletlerle yapılan mini-PNL’de bazı hastalarda tüp hiç konmayabilir (tüpsüz PNL). Tüpün bakımı ve değişimi nefrostomi kateteri yazısında anlatılmıştır.
Ameliyat Sonrası Hastanede Ne Kadar Kalınır?
Perkütan nefrolitotomi işleminden sonraki gün hastaların sondası ve kateteri alınarak ayağa kaldırılır. Böbreğe yerleştirilen tüpten (nefrostomi tüpü) gelen idrardaki kanama takip edilir. Ayrıca hastalardan kan alınarak ameliyat sonrası kanlarında düşüş olup olmadığı takip edilir. Kanaması olan hastalara kan takılması (transfüzyonu) gerekebilir. Ateş, tansiyon ve nabız gibi vital bulguların takibi yapılır. Takiplerinde sorun olmayan hastalar genellikle 2.gün nefrostomi tüpleri alınarak taburcu edilirler.
Perkütan Nefrolitotomi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?
Her ne kadar endoskopik yöntem olsa da ameliyatın bazı komplikasyonları vardır. Yüksek ateş, idrar yolu enfeksiyonu, kanama, böbreğin komşu organlarının yaralanması gibi riskleri vardır. Ameliyat sonrası hastaların %0-20’sinde kan verilmesi gerekebilir. Nadiren (%0.4) görülse de kan verilmesine rağmen kanaması devam eden hastalarda kanayan damarın anjio işlemi ile kapatılması (anjio-embolizasyon) gerekebilir.
Ameliyat sırasında endoskoplardan sürekli bir sıvı akımı vardır. Böbrek içine verilen bu sıvı sırttan böbreğe konulan tüpten vücudu terk eder. Bu sıvının emilimi sonucu ameliyat sonrası ateş görülebilir. Ateş genellikle antibiyotiklerle kontrol altına alınır. Bazı taş tipleri (özelikle magnezyum-amonyum-fosfat-strüvit taşı) enfeksiyon ile ilişkili olup ameliyat sonrası ciddi enfeksiyonlara sebep olabilir. Nadiren enfeksiyon kana karışarak organ yetmezliğine (%0.5) ve hastanın kaybına (%0.05) neden olabilir.
Ne Kadar Süre Sonra Günlük Aktivitelere veya İşe Dönülür?
Endoskopik ameliyatların açık cerrahilere kıyasla en büyük avantajı işe ve normal günlük aktivitelere kısa dönüş süresidir. Taburcu edildikten sonraki ilk hafta özellikle istirahat halinde geçirilmesi önerilir. İlk 2 hafta ağır egzersizden sakınılmalıdır. Bu sürede yüksek ateş, kanama, sırttaki giriş yerinden akıntı veya şişlik görülürse mutlaka doktorunuza başvurmalısınız.
Çıkarılan Taşlar Ne Yapılır?
Çıkarılan taşlar içerdiği kimyasal maddelerin öğrenilebilmesi amacıyla analiz yapılabilmesi için laboratuvara gönderilir. Hastanın böbreklerinde oluşan taşın kimyasal içeriğinin bilinmesi bu taşların tekrarlamasının önlenmesinde doktorlara yol gösterici olabilir.
Bazı hastalarda taşlar enfekte olup mikroplar (bakteriler) içerirler. Ameliyat sırasında bu bakteriler kana karışıp ciddi enfeksiyonlara sebep olabilir. Bu enfeksiyonların en doğru ve hızlı tedavisi için bu hastalarda ameliyat sırasında taşlar özel kaplara konularak mikrobiyoloji laboratuvarına gönderilir. Bu testin sonucuna göre hastalara uygun antibiyotik tedavisi verilir.
Tüm Sorularınız için Bizimle İletişime Geçin!
İstanbul’da taş tedavisi için değerlendirme süreci, muayenehane ve randevu bilgisi İstanbul’da böbrek taşı tedavisi sayfasında yer alır.
Yazılarımı faydalı buluyorsanız, Dr. Abdulkadir Tepeler'i Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyebilirsiniz. Aramalarınızda içeriklerimiz daha kolay karşınıza çıkar.
Google'da tercih edilen kaynağım yapKaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler aşağıdaki uluslararası kılavuz ve kamu sağlık kaynaklarıyla uyumlu olacak şekilde hazırlanmıştır. Kaynaklar kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.
Hekimin anlatımı
Sık sorulan sorular
PNL nedir?
Böbrekteki büyük taşların sırttan açılan yaklaşık 1 cm'lik bir kanaldan girilerek kameralı aletle (nefroskop) kırılıp dışarı alınmasıdır. Açık böbrek taşı ameliyatının yerini büyük ölçüde almıştır.
PNL ile URS arasındaki fark nedir?
URS'de idrar yolundan girilir ve vücutta kesi yapılmaz; üreter taşlarında ve 2 cm'ye kadar böbrek taşlarında kullanılır. PNL'de sırttan küçük bir kanal açılır; büyük ve böbreği dolduran taşlarda tercih edilir.
PNL ameliyatında kaç gün hastanede kalınır?
Sorunsuz seyreden hastalar çoğunlukla ameliyattan sonraki ikinci gün, nefrostomi tüpü alındıktan sonra taburcu edilir. Kanama ya da ateş gibi durumlarda yatış uzayabilir.
PNL ameliyatı ağrılı mı?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Sonrasında sırttaki giriş yeri ve tüp nedeniyle ağrı olabilir; ağrı kesicilerle kontrol edilir ve tüp alındıktan sonra belirgin şekilde azalır.
Mini PNL nedir?
Böbreğe daha ince çaplı bir kanaldan girilerek yapılan PNL'dir. Daha ince aletler kullanıldığı için kanama riski azalabilir ve bazı hastalarda nefrostomi tüpüne gerek kalmayabilir; taşın boyutuna göre seçilir.
PNL sonrası ne zaman işe dönülür?
Taburcu olduktan sonraki ilk hafta dinlenme önerilir; masa başı işlere genellikle bu süreden sonra dönülebilir. İlk iki hafta ağır egzersizden kaçınılmalıdır.
PNL ameliyatının riskleri nelerdir?
En önemli riskler kanama, ateş ve idrar yolu enfeksiyonudur. Nadiren kan verilmesi, kanayan damarın anjiyografiyle kapatılması ya da komşu organ yaralanması görülebilir. Ameliyat öncesi idrar kültürü ve kan sulandırıcı düzenlemesi riski azaltır.
Sırttaki tüp (nefrostomi) ne zaman çekilir?
Tüp çoğu hastada ameliyattan sonraki birkaç gün içinde, idrar berraklaşıp kanama durduğunda çekilir. Kalan taş için ikinci bir seans planlanıyorsa daha uzun süre kalabilir.
