Üreterosel, üreterin mesaneye açıldığı noktada üreter duvarının balon gibi şişerek balonlaşması sonucu oluşan doğumsal bir anormalitedir. İdrar akışını engelleyen bu oluşum, çoğunlukla çocukluk çağında tanınmakla birlikte yetişkinlerde de görülebilir. Erken tanı, böbrek fonksiyonlarının korunması açısından kritik önem taşır.
Üreterosel Nedir?
Üreter, böbrekten gelen idrarı mesaneye ileten borucuktur. Üreterosel, bu borunun mesane içine açılan uç kısmındaki kistik (torba şeklinde) genişlemesidir. Öğleden sonra kısmen ya da tamamen idrar akışını tıkar, böbrekte birikim oluşturur ve böbrek hasarına zemin hazırlar. İki türü vardır: mesane içinde kalan intravesikal tip ve mesane boynuna ya da üretraya uzanan ektopik tip.
Üreterosel Türleri
İntravesikal (Ortotopik) Üreterosel
Balonlaşma tamamen mesane içinde kalır. Genellikle yetişkinlerde ve daha hafif formlarda görülür; çoğu zaman tesadüfen saptanır.
Ektopik Üreterosel
Kistik genişleme mesane boynuna ya da üretraya uzanır; çocuklarda daha sık görülür ve daha ciddi sorunlara yol açar. Kız çocuklarında üretraya dışarı sarkarak görünür hale gelebilir.
Üreterosel Nedenleri
Doğumsal Gelişim Bozukluğu
Üreterosel, üreter açıklığının gelişim sürecinde tam olarak açılmaması nedeniyle oluşur. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık rol oynar. Çift toplayıcı sistem (duplex kidney) varlığında, üst böbreği boşaltan üreter üreterosel oluşturmaya eğilimlidir.
Çift Toplayıcı Sistem (Duplex Anomali)
Üreteroselin yaklaşık %80’i, böbreğin iki ayrı üreterle boşaldığı çift toplayıcı sistemle birlikte görülür. Bu durumda üst böbreği boşaltan üreter genellikle darlıklı ya da üreterosel oluşturmuş durumdadır.
Üreterosel Belirtileri
Belirtiler yaşa ve üreterosel büyüklüğüne göre farklılık gösterir:
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları (en sık belirti)
- Ateş (özellikle bebek ve küçük çocuklarda)
- Yan ağrısı veya karın ağrısı
- İdrar yaparken zorlanma veya kesik kesik idrar
- İdrarda kan
- Kız çocuklarında üretradan sarkan kistik kitle
- İdrar kaçırma
- Büyük üreteroseelde idrar tıkanması (akut retansiyon)
Risk Faktörleri
- Aile öyküsü (genetik yatkınlık)
- Çift toplayıcı böbrek sistemi
- Kız cinsiyet (ektopik tip erkeklerden 4–7 kat daha sık görülür)
- Prenatal ultrasonografide hidronefroz saptanması
Tanı Yöntemleri
Ultrasonografi
İlk tercih edilen yöntemdir. Mesane içinde oval, ince duvarlı kistik yapı görülür; aynı zamanda böbrekte genişleme (hidronefroz) saptanabilir. Prenatal ultrasonografi ile doğum öncesi tanı mümkündür.
Voiding Sistoüretrografi (VCUG)
Mesaneye kontrast madde verilerek idrar yapma sırasında çekilen görüntüleme. Üreterosel görülür; aynı zamanda vezikoüreteral reflü (VUR) varlığı araştırılır.
BT veya MR Ürografi
Üreterosel büyüklüğü, böbrek fonksiyonu ve anatomik ilişkiler ayrıntılı biçimde değerlendirilir.
Böbrek Sintigrafisi
Etkilenen böbreğin ne kadar işlev gördüğü ölçülür; cerrahi kararında belirleyici rol oynar.
Üreterosel Tedavisi
Endoskopik Ponksiyon (Delinme)
Sistoskopi ile üreterosel kistik yapısı içine girilir, ince bir iğne ya da lazerle delinir; bu sayede idrar akışı yeniden sağlanır. En az invaziv yöntemdir, özellikle bebek ve çocuklarda tercih edilir. Nüks riski nedeniyle ek girişim gerekebilir.
Açık veya Laparoskopik Cerrahi
Üreterosel kistik yapısının eksizyonu ve üreterin mesaneye yeniden bağlanması (reimplantasyon) gerekebilir. Çift sistemlerde hasarlı böbrek segmentinin kısmen alınması (parsiyel nefrektomi) uygulanabilir.
Takip (Bekle ve Gör)
Küçük, asemptomatik ve böbrek fonksiyonlarını etkilemeyen intravesikal üreteroselder düzenli ultrasonografi takibi yeterli olabilir.
Komplikasyonlar
- Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu ve böbrek iltihabı (piyelonefrit)
- Hidronefroz ve böbrek fonksiyon kaybı
- Vezikoüreteral reflü (idrarın mesaneden böbreğe kaçması)
- Mesane çıkımı tıkanması
- İdrar taşı oluşumu
Önleme ve Yaşam Tarzı
Üreterosel doğumsal bir anomali olduğundan önlenmesi mümkün değildir. Ancak komplikasyonları azaltmak için:
- Prenatal ultrasonografi takibini düzenli yaptırın.
- Yenidoğanlarda ateşli idrar yolu enfeksiyonu ürolojik değerlendirme gerektirir.
- Tanı konduktan sonra önerilen cerrahi ya da takip planına uyun.
- Tekrarlayan enfeksiyonlarda antibiyotik profilaksisini ihmal etmeyin.
Sık Sorulan Sorular
Üreterosel ciddi bir hastalık mıdır?
Büyüklüğüne ve böbrek fonksiyonuna olan etkisine göre değişir. Küçük ve asemptomatik olanlar takiple yönetilebilirken büyük üreteroselder böbrek hasarını önlemek için tedavi gerektirir.
Üreterosel ameliyat olmadan geçer mi?
Kendiliğinden geçmez. Küçük vakalar takiple izlenebilir; ancak enfeksiyona veya böbrek hasarına yol açan üreteroselder tedavi zorunludur.
Endoskopik tedavi sonrası üreterosel tekrarlar mı?
Ektopik ve büyük üreteroselder endoskopik ponksiyon sonrası nüks görülebilir; bu durumda daha kapsamlı cerrahi gerekebilir.
Üreterosel böbreği kalıcı olarak etkiler mi?
Erken tanı ve tedavi ile böbrek fonksiyonları büyük ölçüde korunur. Geç kalınan vakalarda etkilenen böbrek segmentinde kalıcı hasar oluşabilir.
Üreterosel kız çocuklarında neden daha sık görülür?
Ektopik üreterosel anatomik farklılıklar nedeniyle kız çocuklarında erkeklere kıyasla 4–7 kat daha sık görülür.
Üreterosel olan çocuk normal yaşamını sürdürebilir mi?
Başarılı tedavinin ardından büyük çoğunluk normal büyüme ve gelişimini sürdürür. Düzenli takip ile uzun vadeli böbrek sağlığı korunabilir.